Huis van Cerf

Het Huis van Cerf is een dynastieke instelling van Karolingische oorsprong, waarvan de akten de continuïteit sinds de 9e eeuw vaststellen in het Rijn-Maasgebied — een gebied dat vandaag delen van België, Duitsland, Luxemburg, Nederland en het noordoosten van Frankrijk omvat. Het is, naargelang de eeuwen en de streken, bekend onder drie vormen van de naam die een en dezelfde dynastieke werkelijkheid aanduiden: Cervus of de Cervo in het kanselarijlatijn, de Cerf in het Waals-Romaans, von Scherff of de Scherffs in het Rijn-Germaans — naar het beeld van Lotharingen zelf, bakermat van het Huis, land van verbinding tussen de Romaanse en de Germaanse wereld.

De archieven bevestigen dat dit Huis niet werd gesticht door een concessieakte ontvangen van een hogere autoriteit, maar door de zelfstandige vestiging van Gerold II van Vinzgau, genaamd Cervus de Austrasiër, jongere zoon van graaf Gerold de Oudere — wiens dochter Hildegard in 771 de tweede echtgenote van Karel de Grote werd. Het Huis komt zo, in zijn wezen, voort uit de hoge Karolingische adel zelf, eerder dan de meeste akten die vervolgens het bestaan ervan vaststellen.

Het Verdrag van Verdun heeft in 843 van de Lotharingie — het deel toegevallen aan Lotharius I — het gebied gemaakt waar de regering van het Rijk zich concentreerde: Aken, Keulen, Trier, Mainz. De bronnen situeren, in dit uitgestrekte geheel, de vestiging van het Huis van Cerf in Hesbaye, het plateau begrensd door Maas, Geer en Samber, in de ruimte die vandaag wordt gedeeld door België en Limburg. De zetel van deze vestiging, de Heerlijkheid Fièze-Fontaine, werd de matriciële en soevereine zetel van de hoofdtak — vanwaar de hoge justitie, het toezicht op de jongere takken en de bewaring van de archieven werden uitgeoefend. De zetel bleef in Fièze-Fontaine, ook toen de archieven van het Huis naar Beieren, het oorsprongsland van de lijn, werden verplaatst wegens de chronische instabiliteit van het Prinsbisdom Luik. Vanaf die verplaatsing werd het documentaire corpus geleidelijk verspreid over de verschillende lenen van het Huis in Europa — in Spanje, Oostenrijk, verscheidene regio's van Duitsland, Rome en het Vaticaan — en bevindt het zich vandaag ook in de officiële archieven van deze Staten, alsmede in België en Nederland.

De oudste bewaarde keizerlijke akte gaat terug tot 1007: Keizer Hendrik II wijdt daarin formeel Jan I van Cerf, en stelt schriftelijk een dynastieke werkelijkheid vast die de Karolingische gebruiken lang voor de vastlegging door de keizerlijke kanselarijen op perkament hadden gevestigd. De akten van 1102 en 1103, onder Keizer Hendrik IV, bevestigen en vervolledigen deze wijding. Elke opvolgende Keizer bevestigt op zijn beurt deze erkenningen, en vormt zo een doorlopende keten waarvan de stevigheid juist berust op haar ononderbroken herhaling doorheen de regeringen.

De registers tonen aan dat deze keten geen enkele onderbreking kent tot de laatste houder van de keizerlijke waardigheid. De verklaring van 1806 wordt door de dynastieke overlevering gehouden voor wat zij rechtens is: een persoonlijke verklaring van de Keizer, afgelegd onder militaire en politieke dwang, zonder beraadslaging van de samengestelde lichamen van het Rijk. De Gulden Bulle van 1356 en de Vrede van Westfalen van 1648 blijven tot op heden zonder tegenstrijdige tekst uitgaande van een bevoegde autoriteit. De rechten van het Huis blijven bijgevolg latent voortbestaan — niet afgeschaft, niet tenietgegaan, maar samen met het Rijk zelf in sluimering gebracht.

De Kanselarij van het Huis van Cerf is het orgaan waardoor het Huis zijn institutionele functies uitoefent: bewaring en ordening van de akten, titels, namen en wapens; bijhouden van de genealogische registers; handhaving van de gebruiken en het protocol van het Huis; ontvangst en behandeling van formele verzoeken.

De akten worden voor blijvende duur opgesteld. De Kanselarij antwoordt niet naar de gelegenheid van het ogenblik: zij antwoordt naar de regel, het recht en de continuïteit. Het documentaire corpus dat zij bewaart, omvat meer dan een millennium dynastiek leven en bevat keizerlijke akten, brieven van octrooi, oorkonden van bezit, akten van afstamming, heraldische diploma's en erkenningsstukken afkomstig van de voornaamste instellingen van de Europese adellijke orde — waaronder het diploma van wapenkoning Lefort van 13 oktober 1749 en de matrikels van de Reichsritterschaft niederrheinisch-westfälischer Reichskreis, B Nr. 521, 636, 713, 763 en 2384.

De continuïteit van het Huis is buiten België bevestigd door de in Oostenrijk afgegeven patenten, bewaard in het Haus-, Hof- und Staatsarchiv te Wenen, en door het Oostenrijkse bewakingsdossier van de tak von Scherff uit 1876 — gedocumenteerd bewijs dat de geschiedenis van het Huis niet ophoudt aan de grenzen van één enkele staat.

De registers van het Huis documenteren tot op heden 252 personen, verdeeld over verscheidene takken die voortkomen uit de matriciële lijn van Fièze-Fontaine. Deze takken — gevestigd in Hesbaye, in de Rijnlandse marken, in Oostenrijk-Hongarije, in Pruisen en in andere gebieden van Europa — getuigen van een uitbreiding die, in de loop der eeuwen, de bewegingen van het Rijk zelf volgt.

De dynastieke overlevering bewaart dat de gedachtenis van een huis niet aan dat huis alleen toebehoort: zij vermengt zich met die van de beheerde landen, de uitgeoefende ambten, de verdwenen instellingen waarvan de sporen vaak enkel voortleven in de archieven van een huis dat zorg heeft gedragen voor hun bewaring. Deze archieven bewaren betekent een deel van het collectieve geheugen van Europa bewaren — akten, oorkonden, briefwisselingen die een juridische en constitutieve orde documenteren waarvan het Rijk het kader was, en waarvan de sluimering de historische werkelijkheid niet heeft uitgewist.